Kvennafrídagurinn 1975
Í augsýn er nú frelsið og fyrr það mátti vera…
“Konur, hittumst á Lækjartorgi kl. 2. Framkvæmdanefnd um kvennafrí.”
Hún lét ekki mikið yfir sér, auglýsingin sem þulurinn las fyrir hádegisfréttatíma útvarpsins, föstudaginn 24. október 1975.
Þessi hógværa hvatning var þó lokahnykurinn á einum stærsta viðburði hér á landi á síðustu öld.
Andrúmsloftið var þrungið spennu. Ekkert var vitað með vissu um þátttöku kvenna á þessum fyrsta kvennafrídegi sögunnar. Tugir erlendra fjölmiðlamanna biðu átekta, auk þeirra innlendu. Söguleg stund eða misheppnað frumhlaup?
Upp úr hádegi tók konur að sreyma að Lækjartorgi úr öllum áttum, á öllum aldri og af öllum þrepum samfélagsins. Kröfuspjöldum fór að sama skapi fjölgandi með slagorðum á borð við: Jafnrétti, framþróun, friður, Fleiri dagheimili, Launajafnrétti í raun, Kvennafrí – hvað svo?
Áður en yfirlauk höfðu hátt í 30 þúsund konur tekið sér stöðu í miðbænum. Stærsti kröfufundur Íslandssögunnar fram að þessu var í þann mund að hefjast.
Kvennafrídagurinn 2005
Nú fylkja konur liði og frelsismerki bera.
Stundin er runnin upp!
Á árinu 2005 var á ný brotið blað í baráttusögu íslenskra kvenna. Þann 24. október söfnuðust tæplega 50 þúsund konur saman í miðbæ Reykjaíkur og “höfðu hátt”.
Um þriðjungur allra kvenna tók þátt í þessum stærsta útifundi Íslandssögunnar og krafðist jafnréttis í reynd.
Á þessu ári voru þrjátíu ár voru liðin frá kvennafrídeginum 1975 , en þrátt fyrir þá áratuga baráttu hafði lítið þokast í raun.
Launamisrétti viðgekkst enn. Kynbundinn launamunur gat hlaupið á tugum prósenta körlum í vil og enn áttu þeir miklu mun greiðari aðgang en konur að stjórnunarstöðum vinnumarkaðsins og helstu valdastofnunum samfélagsins.
Breið samstaða myndaðist innan kvennahreyfinganna að minnast þessara tvíeggjuðu tímamóta með kröfugöngu og samstöðufundi á Ingólfstorgi á kvennafrídeginum.
Ákveðið var að konur leggðu niður vinnu kl. 14:08 en á þeim tíma vinnudagsins höfðu konur að jafnaði unnið fyrir launum sínum miðað við hlutfallsleg laun þeirra af launum karla.
Kröfugangan lagði af frá Skólavörðuholti kl. 15 undir slagorðinu „Konur höfum hátt“. Svo mikil var mannþröngin á holtinu og Skólavörðustíg, í Bankastræti og Austurstræti að gangan varð að brjóta sér leið niður á útifundinn á Ingólfstorgi, sem hófst kl. 16:00.
Eins og 30 árum áður vöktu aðgerðir kvenna mikla athygli fjölmiðla, langt út fyrir landssteina. Ríkissjónvarpið var með beina útseningu nær allan fundartíman og fjöldi erlendra fjölmiðla birtu fréttir frá honum.
